Uprawa jeżyny bezkolcowej pod folią: cięcie i prowadzenie na drutach

Specyfika uprawy jeżyny bezkolcowej pod folią

Dlaczego jeżyna bezkolcowa dobrze sprawdza się pod osłonami

Jeżyna bezkolcowa pod folią łączy w sobie kilka kluczowych zalet: wcześniejsze dojrzewanie owoców, lepszą jakość plonu oraz większą powtarzalność produkcji w kolejnych latach. Roślina korzysta z podwyższonej temperatury i ochrony przed deszczem, co ogranicza pękanie owoców, rozwój chorób grzybowych i straty plonu w okresach załamań pogody.

W tunelu foliowym można dużo precyzyjniej sterować wzrostem pędów, ich długością i zagęszczeniem. Dzięki prowadzeniu na drutach łatwiej też zachować odpowiednią wentylację i dostęp światła, co jest kluczowe przy bujnym wzroście odmian bezkolcowych. Taka forma uprawy pozwala też na intensywniejsze cięcie i utrzymywanie krzewów w mocniejszej „dyscyplinie” niż w gruncie odkrytym.

Odmiany bezkolcowe są zazwyczaj bardziej podatne na wyłamywanie się długich pędów, szczególnie pod ciężarem owoców. W tunelu drutowanie i prawidłowe prowadzenie pędów ma więc jeszcze większe znaczenie – od tego zależy nie tylko wygoda zbioru, ale też uniknięcie uszkodzeń konstrukcji foliowej i samych roślin.

Korzyści z cięcia i prowadzenia na drutach w tunelu

Prawidłowe cięcie jeżyny bezkolcowej w tunelu ma zupełnie inny „ciężar gatunkowy” niż przy luźniejszych nasadzeniach w polu. Gęstość nasadzeń jest zwykle większa, pędy szybciej osiągają długość kilku metrów, a wilgotność powietrza w tunelu sprzyja chorobom. Bez systematycznego cięcia i uporządkowanego prowadzenia na rusztowaniu tunel błyskawicznie zamienia się w gąszcz, w którym trudno cokolwiek zebrać, a choroby pojawiają się jak w szklarni doświadczalnej.

Poprzez odpowiednie formowanie pędów można:

• uzyskać równomierne nasłonecznienie całej ściany owoconośnej,
• ułatwić dostęp do rzędów i skrócić czas zbioru,
• poprawić przewiewność – mniej szarej pleśni i antraknozy,
• lepiej kontrolować siłę wzrostu krzewów poprzez równowagę między częścią nadziemną a korzeniami,
• wydłużyć okres generowania plonu z tej samej plantacji.

Cięcie i prowadzenie na drutach to nie „estetyka”, ale główny instrument zarządzania plonem i zdrowotnością jeżyny bezkolcowej w uprawie pod folią.

Różnice między uprawą w gruncie a pod folią a strategia cięcia

W tunelu pędy wegetują dłużej, startują wcześniej wiosną i później kończą sezon. To oznacza, że starsze pędy szybciej się starzeją, a młodsze mogą nadmiernie zagęszczać krzewy. Strategia cięcia musi być więc trochę ostrzejsza niż w gruncie, a liczba pozostawianych pędów owoconośnych – bardziej ograniczona.

Pod osłonami łatwiej kontrolować nawadnianie i nawożenie, co prowokuje rośliny do intensywnego wzrostu. Przy braku kontroli cięciem jeżyna bezkolcowa potrafi „zalać” wnętrze tunelu masą zieleni, z której i tak nie wyniknie adekwatny plon. Zamiast dużej ilości słabo oświetlonych pędów lepiej mieć mniejszą liczbę mocnych, dobrze zdrewniałych i równomiernie oświetlonych pędów owoconośnych.

Pod folią większe znaczenie ma także sposób zimowania i zabezpieczania pędów – część konstrukcji (zwłaszcza przy niskich tunelach) wymaga przyginania pędów do ziemi lub usuwania z rusztowania przed okresem mrozów. To z kolei wpływa na wybór systemu prowadzenia na drutach.

Wybór odmiany i przygotowanie plantacji pod cięcie i rusztowanie

Odmiany jeżyny bezkolcowej szczególnie przydatne pod folią

Do uprawy pod folią najlepiej sprawdzają się odmiany jeżyny bezkolcowej o długich, ale elastycznych pędach oraz o wysokiej zdrowotności. Praktycy chętnie sięgają po odmiany o stosunkowo wczesnym i wyrównanym dojrzewaniu, ponieważ tunel ma przynieść przyspieszenie zbiorów i poprawę jakości, a nie tylko większe koszty.

Pod względem cięcia i prowadzenia na drutach istotne są cechy takie jak:

• długość pędów jednorocznych – najlepiej 3–5 m w dobrych warunkach,
• elastyczność łozy – łatwiejsze owijanie i przywiązywanie do drutów,
• rozmieszczenie pąków – równomierne na całej długości pędu,
• skłonność do tworzenia odrostów korzeniowych – wpływa na zagęszczanie rzędów.

Odmiany silnie rosnące wymagają zdecydowanie mocniejszego cięcia, natomiast te mniej bujne można prowadzić z pozostawieniem nieco większej liczby pędów, by wykorzystać potencjał tunelu. Ważne jest też tempo drewnienia pędów; zbyt delikatne łozy gorzej znoszą obciążenie owocem przy prowadzeniu pionowym.

Rozstaw rzędów i roślin a przyszłe prowadzenie na drutach

Planowanie rozstawy rzędów w tunelu musi uwzględniać szerokość przejazdu (jeśli wjeżdża wózek, taczka, mały traktorek), sposób cięcia oraz typ rusztowania. Dla większości odmian jeżyny bezkolcowej w tunelu stosuje się:

• rozstaw rzędów 2,0–2,5 m (przy węższych tunelach bliżej 2 m),
• rozstaw roślin w rzędzie 1,5–2,5 m – zależnie od siły wzrostu odmiany i planowanego systemu cięcia.

Jeżeli planowany jest system oddzielnego prowadzenia pędów jednorocznych i dwuletnich (np. wachlarzowy lub „na kurtynę”), warto zachować wyższą rozstawę w rzędzie, aby nie dochodziło do nadmiernego przeplatania się pędów sąsiednich krzewów. Zbyt gęsty nasadzenie utrudnia też późniejsze zakładanie klipsów, taśm lub sznurków do mocowania pędów.

Warto ustawić rząd w osi północ–południe, o ile pozwala na to konstrukcja tunelu. Przy takim ustawieniu ściana liści i owoców jest równomierniej oświetlona w ciągu dnia, a różnice między stroną „wschodnią” a „zachodnią” są mniejsze. To zdecydowanie ułatwia też wyrównanie dojrzewania owoców na całej długości pędów.

Przygotowanie gleby i systemu nawadniania w kontekście cięcia

Silny wzrost pędów jeżyny bezkolcowej w tunelu jest konsekwencją nie tylko podwyższonej temperatury, ale również dostępu do wody i składników pokarmowych. Im lepsze warunki, tym bardziej istotne staje się systematyczne cięcie i porządkowanie pędów na drutach.

Przed założeniem plantacji należy głęboko spulchnić glebę, wprowadzić dużą dawkę materii organicznej (kompost, dobrze przefermentowany obornik) oraz wykonać analizę chemiczną gleby. Zbyt wysoka zawartość azotu w pierwszych latach sprzyja nadmiernemu wzrostowi zielonej masy kosztem jakości pędów; w tunelu takie „przekarmienie” szybko skutkuje dżunglą nie do opanowania sekatorem.

System nawadniania kropelkowego powinien być rozplanowany tak, aby linia kroplująca przebiegała w odległości około 20–30 cm od pnia rośliny. Umożliwia to nawadnianie i nawożenie (fertygację) bez nadmiernego stymulowania powierzchniowych korzeni dokładnie pod pniem, co zmniejsza ryzyko masowego wyrastania odrostów w samym środku międzyrzędzia. Im mniej odrostów w niekontrolowanych miejscach, tym łatwiejsze będzie później cięcie i porządkowanie krzewu.

Konstrukcja rusztowania pod folią dla jeżyny bezkolcowej

Wybór konstrukcji: pojedyncza, podwójna czy w kształcie litery T

System prowadzenia jeżyny bezkolcowej na drutach w tunelu powinien zgrać trzy elementy: wysokość tunelu, siłę wzrostu odmiany oraz technologię cięcia. Najczęściej stosuje się trzy typy rusztowań:

• rusztowanie pojedyncze (ściana pionowa) – słupki w jednym rzędzie, kilka poziomych drutów; proste, tanie, wygodne tam, gdzie tunel jest dość wąski,
• rusztowanie podwójne (dwustronne) – dwa rzędy słupków z drutami po obu stronach rzędu roślin; umożliwia rozdzielenie pędów jednorocznych i dwuletnich na przeciwne strony,
• rusztowanie w kształcie litery T – słupek z poprzeczką na górze, druty rozstawione na boki; bardzo wygodne przy prowadzeniu na „kurtynę” i przy silnie rosnących odmianach.

W tunelu foliowym często wygrywa konstrukcja T lub podwójna, ponieważ daje lepszą przewiewność i pozwala stworzyć „ścianę owocującą”, do której dostęp jest z obu stron rzędu. Przy małych, amatorskich tunelach, gdzie miejsca jest niewiele, sprawdza się proste rusztowanie pojedyncze, ale wtedy jeszcze ważniejsze jest ograniczenie liczby pędów na krzewie.

Parametry techniczne: wysokość słupków i rozstaw drutów

Dla jeżyny bezkolcowej prowadzonej pod folią przyjmuje się zwykle następujące wymiary:

• wysokość słupków: 2,0–2,4 m nad ziemią (w tunelu wysokim nawet do 2,5–2,7 m),
• głębokość osadzenia: 0,6–0,8 m w ziemi, w zależności od rodzaju gleby,
• rozstaw słupków w rzędzie: 4–6 m, przy czym przy silnie rosnących odmianach lepiej zagęścić do 4 m,
• średnica drutu: najczęściej 2,5–3,0 mm, ocynkowany.

Rozstaw drutów zależy od planowanego sposobu prowadzenia pędów. Przykładowo przy klasycznym systemie pionowym (ściana) można zastosować:

• pierwszy drut na wysokości 50–60 cm od ziemi,
• kolejne druty co 30–40 cm,
• ostatni drut na wysokości ok. 1,8–2,0 m.

W systemie T lub podwójnym druty po obu stronach rzędu rozstawia się podobnie, ale część przeznacza się wyłącznie na pędy dwuletnie (owocujące), a część – na pędy jednoroczne (zastępcze). Takie rozdzielenie ogromnie ułatwia późniejsze zimowe cięcie jeżyny oraz obniża ryzyko porażenia chorobami, dzięki lepszej cyrkulacji powietrza.

Materiały i elementy mocujące do prowadzenia pędów

W tunelu elementy konstrukcji są mniej narażone na deszcz, ale bardziej na wilgotność i kondensację pary wodnej, więc materiały muszą być odporne na korozję. Słupki mogą być:

• drewniane impregnowane (tańsze, ale z czasem mogą gnić),
• stalowe ocynkowane – najtrwalsze, wygodne przy dłuższej eksploatacji tunelu,
• betonowe – rzadziej w tunelach ze względu na ciężar.

Do mocowania pędów jeżyny bezkolcowej na drutach przydają się:

• klipsy ogrodnicze (plastikowe) – szybkie i łatwe w użyciu,
• miękkie sznurki lub taśmy z tworzywa – nie wrzynają się w korę,
• elastyczne „gumki” lub opaski silikonowe – można je wielokrotnie używać.

Należy unikać cienkiego drutu lub twardej żyłki, które łatwo wrzynają się w pędy, szczególnie w tunelu, gdzie wzrost jest dynamiczny. Obciśnięty lub podduszony pęd to słabszy przepływ soków i większa podatność na uszkodzenia mrozowe i choroby.

Cykl życiowy pędów jeżyny bezkolcowej a zasady cięcia

Dwulatkowy cykl owocowania pędów

Jeżyna bezkolcowa (wszystkie odmiany tradycyjne, nie powtarzające) owocuje na pędach dwuletnich. Oznacza to, że:

• w pierwszym roku z korzeni i podstawy krzewu wyrastają długie, silne pędy jednoroczne (pędy zastępcze, primocanes),
• w drugim roku te same pędy stają się pędami dwuletnimi (floricanes) i owocują na krótkopędach bocznych, a po zbiorze są całkowicie usuwane.

Cięcie jeżyny bezkolcowej polega więc na corocznej wymianie starego „materiału owocującego” na nowy. Pod folią, gdzie rośliny rosną silniej, szczególnie ważne jest, aby nie zostawiać zbyt wielu pędów dwuletnich – lepiej postawić na jakość, a pędy jednoroczne formować z myślą o ich przyszłorocznej roli.

Typy pędów i ich rola w cięciu

Na krzewie jeżyny bezkolcowej występuje kilka typów pędów, które trzeba rozróżniać przy cięciu:

Charakterystyka poszczególnych rodzajów pędów

Na plantacji pod folią pędy poszczególnych typów pojawiają się bardzo intensywnie. Ich szybkie rozpoznawanie ułatwia decyzje przy sekatorze:

• pędy jednoroczne główne (primocanes) – grube, silne, często o długości nawet kilku metrów, wzniesione lub łukowato wygięte; w pierwszym roku prawie nie mają krótkopędów kwiatowych,
• pędy boczne na primocanes – wyrastają w trakcie sezonu z kątów liściowych, są krótsze, cieńsze; to z nich w kolejnym roku powstaną owocujące krótkopędy,
• pędy dwuletnie (floricanes) – wiosną widać na nich dużo krótkopędów z pąkami kwiatowymi, kora jest ciemniejsza, częściej popękana; po owocowaniu szybko zamierają,
• odrosty korzeniowe – wyrastają z ziemi w pewnym oddaleniu od głównego pnia; część z nich można wykorzystać do odmłodzenia rzędu, większość jednak usuwa się,
• wilkowate „miotły” – bardzo gęste, cienkie pędy wyrastające z jednego miejsca u podstawy; zazwyczaj zbyt słabe, by zostawiać je jako pędy zastępcze.

Przy cięciu pod folią priorytetem jest selekcja kilku najmocniejszych primocanes oraz usunięcie konkurencji w postaci cienkich i źle rozmieszczonych przyrostów. W przeciwnym razie ściana pędów na drutach stanie się zbyt gęsta, a owoce – drobne i zacienione.

Moment i intensywność cięcia w tunelu

Pod osłoną wegetacja rusza wcześniej i trwa dłużej, co wpływa na kalendarz zabiegów. W praktyce wyróżnia się trzy kluczowe terminy cięcia:

• cięcie zimowe / przedwegetacyjne – od późnej zimy do wczesnej wiosny, gdy pąki są jeszcze nabrzmiałe, ale nie rozwinięte,
• cięcie letnie korekcyjne – w trakcie sezonu, najczęściej po zbiorze pierwszych owoców,
• cięcie po zbiorach – możliwie szybko po zakończeniu owocowania danej partii pędów.

W tunelu korzystniej jest nie odkładać usuwania pędów dwuletnich na zimę. Gdy tylko zakończą owocowanie, wycina się je przy ziemi i od razu porządkuje przestrzeń na drutach, przekładając primocanes na miejsce zwolnione przez floricanes. Dzięki temu chorobotwórcze patogeny mają mniej czasu na rozwój, a ściana liści szybciej dosycha po zraszaniu czy kondensacji pary.

Systemy prowadzenia pędów i ich cięcie pod folią

Prowadzenie na ścianę pionową (system prosty)

To najpopularniejszy system w mniejszych tunelach oraz tam, gdzie plantator zaczyna przygodę z jeżyną bezkolcową. Wszystkie pędy prowadzi się na jednym rzędzie drutów, tworząc jednolitą ścianę owocującą.

Przy tym systemie praktykuje się następujące zasady:

• na każdy krzew pozostawia się zwykle 4–8 najsilniejszych pędów dwuletnich do owocowania,
• pędy jednoroczne w pierwszej fazie sezonu rosną swobodnie, a następnie są wieszane na najwyższych drutach lub przeplatane między drutami,
• po zbiorach pędy dwuletnie wycina się przy samej ziemi, uwalniając miejsce dla primocanes.

Podczas zakładania ściany pędów dobrze jest unikać zbyt gęstego wijania. Jeżeli łozy są bardzo długie, lepiej przeprowadzić je łagodnym łukiem i przymocować co 30–50 cm, zamiast ciasno „oplatać” drut. Łagodny promień zgięcia sprzyja lepszemu krążeniu soków i ogranicza łamanie pędów przy dużym obciążeniu owoców.

System rozdzielony – „pędy stare z jednej, młode z drugiej strony”

Na rusztowaniach podwójnych oraz typu T bardzo wygodnie stosuje się rozdzielenie pędów według wieku. To rozwiązanie istotnie przyspiesza cięcie i porządki po zbiorach.

W praktyce wygląda to tak:

• pędy dwuletnie (owocujące) wiąże się wyłącznie po jednej stronie rzędu, tworząc ścianę owoców,
• pędy jednoroczne przez cały sezon kieruje się na przeciwną stronę, wstępnie formując ich przyszłe położenie,
• po zakończeniu zbiorów floricanes wycina się „jednym cięciem” po tej stronie rusztowania, a primocanes z przeciwnej strony przekłada się na stanowisko owocujące.

Taki system szczególnie dobrze sprawdza się w tunelach, gdzie praca musi przebiegać szybko, a dostęp do roślin często jest ograniczony wąskimi przejściami. Zamiast żmudnie rozplątywać stare i młode pędy, usuwa się całą „ścianę” po jednej stronie drutów, praktycznie bez ryzyka uszkodzenia łozy przeznaczonej na przyszłoroczne owocowanie.

Prowadzenie w formie „kurtyny” na rusztowaniu T

Przy odmianach o bardzo silnym wzroście pod folią wiele gospodarstw decyduje się na formę zbliżoną do kurtyny. Pędy rozprowadza się wachlarzowo na boki, tworząc rodzaj parawanu z liści i gron owoców.

Podstawowe zasady prowadzenia w tej formie:

• na każde ramię poprzeczki T przeznacza się określoną liczbę pędów (np. 3–4), aby kurtyna nie była zbyt gęsta,
• dłuższe pędy lekko się skraca, by pobudzić wyrastanie równomiernych krótkopędów bocznych na całej długości,
• pędy jednoroczne kieruje się na wyższe druty, pozostawiając niższe poziomy na pędy owocujące.

Kurtyna pod folią wymaga dobrej wentylacji tunelu. Przy zbyt gęstym okryciu liśćmi, zwłaszcza w środkowej części konstrukcji, łatwiej o rozwój szarej pleśni i problem z dosychaniem roślin po zbiorach lub zabiegach ochrony.

Technika cięcia letniego i zimowego pod folią

Cięcie letnie – opanowanie bujnego wzrostu

W warunkach tunelowych pędy jeżyny często wyrastają w tempie, które utrudnia bieżącą pielęgnację. Letnie cięcie pozwala tę energię ukierunkować.

W trakcie sezonu wykonuje się m.in.:

• usuwanie nadmiaru młodych pędów przy ziemi – w maju i czerwcu wycina się słabe, źle położone lub nadmiernie liczne przyrosty, pozostawiając docelową liczbę primocanes,
• skracanie zbyt długich wierzchołków – gdy pędy jednoroczne przekroczą zaplanowaną wysokość rusztowania, ich wierzchołki przycina się o 10–30 cm, pobudzając rozgałęzianie boczne,
• prześwietlanie strefy owocowania – usuwa się nadmiernie zagęszczające krótkopędy oraz chore fragmenty, które zacieniają grona i utrudniają zbiory.

Cięcie letnie wykonuje się wyłącznie w suche dni, najlepiej rano, aby rany mogły częściowo zaschnąć jeszcze przed nocnym spadkiem temperatury. W tunelu, gdzie wilgotność powietrza jest wysoka, ogranicza to infekcje chorobowe.

Cięcie po zbiorach – błyskawiczne „sprzątanie” floricanes

Gdy ostatnie owoce z danej partii pędów zostaną zebrane, pędy dwuletnie stają się obciążeniem – stanowią rezerwuar chorób i mechanicznie przeszkadzają w prowadzeniu primocanes. Tu liczy się szybkość.

Przebieg zabiegu:

1. odwiązuje się lub przecina mocowania pędów dwuletnich z drutów,
2. wycina się je przy samej ziemi ostrym sekatorem lub piłką, bez zostawiania „czopów”,
3. materiał natychmiast wynosi się z tunelu lub rozdrabnia i wywozi poza plantację,
4. wolne miejsce na drutach zajmują już przygotowane, wcześniej uporządkowane pędy jednoroczne.

W praktyce, w dobrze prowadzonym tunelu, po zbiorach jeżyny ściana pędów wymienia się niemal płynnie: jeden dzień przeznacza się na zbiory końcowe, kolejny – na usunięcie floricanes i ułożenie primocanes.

Cięcie zimowe – korekta i regulacja plonu

Zimą lub bardzo wczesną wiosną, gdy rośliny są w spoczynku, wykonuje się cięcie korygujące. To ostatnia szansa na dopracowanie rozkładu pędów przed nowym sezonem owocowania.

Podczas cięcia zimowego:

• reguluje się liczbę pędów owocujących na krzewie, usuwając te uszkodzone, przemarznięte lub zbyt cienkie,
• skracane są pędy boczne na pozostawionych łożach – zazwyczaj do 20–40 cm, w zależności od siły wzrostu odmiany i spodziewanego obciążenia owocem,
• porządkuje się przebieg pędów na drutach, unikając krzyżowania i zbyt ostrych załamań.

W tunelu zimowe cięcie można rozłożyć na kilka etapów, ponieważ warunki są łagodniejsze niż w polu. Ułatwia to pracę przy większych nasadzeniach – cięcie prowadzi się partiami, w miarę dostępności czasu i siły roboczej.

Praktyczne prowadzenie pędów na drutach

Wiązanie, klipsowanie i przeplatanie pędów

Sam sposób mocowania pędów do drutów ma ogromny wpływ na późniejszy komfort zbioru i zabiegów ochrony. Stosuje się trzy główne techniki:

• wiązanie – miękki sznurek lub taśma tworzą pętlę wokół pędu i drutu; dobrze sprawdza się przy grubszych, sztywniejszych pędach,
• klipsowanie – plastikowe klipsy zaciskowe umożliwiają szybkie przypinanie pędów w wielu punktach; przydatne w uprawach towarowych z dużą liczbą roślin,
• przeplatanie – pędy prowadzi się między sąsiednimi drutami, czasem bez dodatkowego mocowania, wykorzystując ich elastyczność.

W tunelu, gdzie pędy rosną wyjątkowo szybko, klipsy i miękkie opaski są bezpieczniejsze niż twardy drut. Pozwalają na delikatne „dołożenie” pędu do ściany w miarę jego wzrostu, bez ryzyka uszkodzenia kory. Przy młodych plantacjach wygodną praktyką jest okresowe „przeglądanie” rzędów co 7–10 dni i dopinanie nowych odcinków łozy do rusztowania, zanim nadmiernie się wyciągną i położą na ziemi.

Formowanie wachlarza pędów na jednym krzewie

Aby równomiernie wykorzystać przestrzeń na drutach, pędy jednego krzewu rozprowadza się wachlarzowo. Zamiast kierować wszystkie pionowo ku górze, część łozy może być przeprowadzona lekko ukośnie, w lewo i w prawo.

Taki wachlarz daje kilka korzyści:

• lepsze rozmieszczenie pąków kwiatowych w przestrzeni, a co za tym idzie – równomierniejszy dostęp światła do gron,
• łatwiejszy dostęp do pędów przy cięciu i w czasie zbiorów,
• mniejsze ryzyko mechanicznych uszkodzeń przy przechodzeniu między rzędami.

W praktyce przy jednym krzewie zostawia się np. 6 pędów i rozprowadza je na trzech wysokościach drutów: po dwa na dolnych, środkowych i górnych poziomach. Takie „rozrysowanie” konstrukcji jeszcze przed cięciem pozwala uniknąć chaosu na rusztowaniu.

Kontrola zagęszczenia ściany pędów

Najczęstszy błąd w tunelowej uprawie jeżyny bezkolcowej to zbyt gęsta ściana liści. Przy dużej ilości pędów owoc jest wprawdzie liczny, ale drobny, później dojrzewa i jest bardziej podatny na szarą pleśń.

Do kontroli zagęszczenia pomocne są proste „reguły techniczne”:

• przy patrzeniu w poprzek rzędu powinno być widoczne światło między pędami na każdym poziomie drutów,
• na odcinku około 1 m ściany nie zostawia się zwykle więcej niż 8–10 głównych pędów owocujących (w zależności od odmiany i siły wzrostu),
• krótkopędy boczne skraca się tak, aby nie nachodziły na krótkopędy sąsiedniego pędu głównego.

Na plantacjach towarowych często przyjmuje się także prostą zasadę: jeśli podczas przejścia w międzyrzędziu ubranie lub kosz na owoce co chwilę zahacza o pędy, ściana jest za gęsta i wymaga przerzedzenia.

Wpływ cięcia i prowadzenia na zdrowotność i plon

Ograniczanie chorób przez właściwą strukturę ściany

Znaczenie przewiewności i nasłonecznienia w tunelu

Najskuteczniejszą „ochroną chemiczną” uprawy bywa dobre światło i ruch powietrza. Sposób cięcia i prowadzenia na drutach decyduje, jak szybko po deszczu lub zamgławianiu wyschną liście i grona.

Przy planowaniu geometrii ściany pędów zwraca się szczególną uwagę na:

• wysokość strefy owocowania – grona nie powinny tworzyć zwartego pasa, lecz układać się w dwóch, trzech „piętrach” z przerwami,
• układ pędów bocznych – krótkopędy kieruje się lekko w dół lub ukośnie, tak by owoce nie „chowały się” całkowicie pod liśćmi,
• okna wentylacyjne w ścianie zielonej – przy silnie rosnących odmianach co kilka metrów świadomie pozostawia się fragment nieco luźniejszy, który działa jak kanał przepływu powietrza.

W tunelach z kurtyną boczną podwijaną do góry korona jeżyny nie powinna całkowicie zasłaniać przepływu powietrza na wysokości 1–1,5 m. Jeśli po deszczowaniu krople długo utrzymują się na liściach w środku rzędu, ściana jest zbyt szczelna i wymaga przerzedzenia pędów lub liści.

Wpływ obciążenia pędów na wielkość i wyrównanie owoców

Liczba pozostawionych pędów owocujących i ich zagęszczenie bezpośrednio przekładają się na kaliber i wyrównanie owoców. W tunelu rośliny mają potencjał do bardzo wysokiego plonowania, jednak zbyt duże obciążenie daje efekt „drobnicy”.

Podczas cięcia zimowego i korekt letnich dąży się do uzyskania kompromisu między ilością a jakością plonu. Sprawdza się kilka prostych zasad:

• lepiej zostawić mniejszą liczbę silnych pędów, niż dużą liczbę cienkich i słabych,
• na każdy metr bieżący rzędu na rusztowaniu typu V lub T obciążenie rozkłada się równomiernie, bez „kęp” przeładowanych pędami,
• w strefie najsilniejszego wigor u (zwykle środek tunelu) redukuje się pędy nieco mocniej niż przy wjazdach i końcach rzędów.

W praktyce często widać, że tam, gdzie przy cięciu „oszczędzano” każdą łozę, późniejszy zbiór jest najtrudniejszy: owoce dojrzewają nierównomiernie, w głębi ściany długo pozostają zielone, a presja szarej pleśni jest wyraźnie większa.

Higiena zabiegów cięcia w warunkach tunelu

Przy intensywnym prowadzeniu na drutach sekator jest jednym z głównych wektorów przenoszenia patogenów. W zamkniętej przestrzeni tunelu infekcje rozprzestrzeniają się szybciej niż w polu.

Podstawowe zasady higieny pracy przy cięciu i formowaniu pędów:

• narzędzia tnące dezynfekuje się regularnie – przynajmniej przy przechodzeniu do kolejnego rzędu lub kwatery,
• pędy z wyraźnymi objawami chorób (rak, nekrozy, silne plamistości) odkłada się do osobnych pojemników i wywozi poza tunel,
• nie pozostawia się na drutach martwych odcinków pędów jako „uchwytów” na klipsy czy sznurki – to idealne miejsce zimowania patogenów.

W większych gospodarstwach dobrze sprawdza się podział prac: jedna osoba usuwa i wynosi materiał, druga prowadzi właściwe cięcie i formowanie łozy, bez ciągłego odkładania narzędzi i mieszania funkcji.

Dostosowanie cięcia i prowadzenia do odmiany i typu tunelu

Odmiany o wzroście wzniesionym a odmiany płożące

Różne grupy odmian jeżyny bezkolcowej inaczej reagują na te same zabiegi. To, co w jednej kwaterze daje idealnie uporządkowaną ścianę, w drugiej może skutkować nadmiernym zagęszczeniem lub zbyt luźną konstrukcją.

W uproszczeniu wyróżnia się dwie grupy:

• odmiany o wzroście bardziej wzniesionym – pędy sztywniejsze, łatwe do prowadzenia pionowo lub w lekkim łuku, dobrze współpracują z rusztowaniem płaskim lub pojedynczym V,
• odmiany o wzroście płożącym / długopędowym – bardzo elastyczne, osiągające szybko duże długości, lepiej sprawdzają się w formie kurtyny lub na szerokim rusztowaniu T.

Przy odmianach wzniesionych zwykle nie ma potrzeby tak częstego skracania wierzchołków. Ważniejsza jest selekcja liczby pędów u podstawy i konsekwentne prowadzenie ich w zaplanowanym kierunku. Z kolei odmiany płożące wymagają regularnego „łamania” dominacji wierzchołkowej przez lekkie skracanie, by pobudzić rozgałęzienia boczne i uniknąć długich, „gołych” odcinków łozy.

Długość pędów dostosowana do wysokości tunelu

Wysokość konstrukcji decyduje o tym, jak mocno przycina się pędy jednoroczne. W niższych tunelach zbyt późne skrócenie wierzchołków skutkuje ciasnym załamaniem pod dachem i pogorszeniem doświetlenia górnej części rośliny.

Najpraktyczniejsze jest wyznaczenie sobie „linii granicznej” – np. 30–40 cm poniżej kalenicy tunelu – i skracanie pędów już przy pierwszym jej przekroczeniu. Pozwala to:

• rozłożyć pracę związaną z cięciem letnim w czasie, zamiast wykonywać ją jednorazowo,
• uzyskać równomierne rozgałęzienie boczne na całej długości łozy,
• uniknąć nadmiernego zagęszczenia w jednym pasie tuż pod folią.

W wyższych konstrukcjach typu „hiszpan” lub w tunelach gotyckich można pozwolić sobie na nieco dłuższe pędy i mniejszą intensywność skracania. Nadal jednak pilnuje się, aby górne partie nie zacieniały całkowicie niżej położonych gron.

Modyfikacje systemu prowadzenia przy różnych rozstawach rzędów

Rozstaw rzędów w tunelu wpływa na to, jak „grubą” ścianę pędów można zbudować. Przy bardzo wąskich międzyrzędziach zbyt szerokie wachlarze na rusztowaniu T mocno utrudniają przejazdy i ręczne zbiory.

Przy węższych międzyrzędziach (np. 1,8–2,0 m):

• ogranicza się liczbę poziomów drutów lub szerokość ramion T,
• pędy prowadzi się bardziej stromo, z mniejszym „wychyleniem” na boki,
• częściej stosuje się system dzielenia pędów na „stare” i „młode” po przeciwnych stronach rusztowania, aby zachować przejście.

Przy szerszych międzyrzędziach możliwe jest pełne wykorzystanie systemu V z mocnym odchyleniem ścian na boki, co poprawia doświetlenie i cyrkulację powietrza, ale wymaga nieco większych nakładów na konstrukcję.

Droga pędu: od wyrastania do owocowania

Selekcja primocanes już od wiosny

Cykl pracy z jednym pędem zaczyna się w momencie, gdy tylko wybije on z podstawy krzewu. To, jak wcześnie nastąpi selekcja, decyduje o równomierności ściany i o plonie w kolejnym roku.

Wczesną wiosną i na początku lata wykonuje się przeglądy rzędów co kilka tygodni. Podczas takich obchodów:

• pozostawia się tylko najsilniejsze przyrosty w odpowiadającej im pozycji na rusztowaniu,
• słabe, krzywo położone lub wyrastające poza zaplanowaną strefą pędy usuwa się możliwie nisko,
• zwraca się uwagę na równomierne rozmieszczenie nowych pędów na długości rzędu – bez „dziur” i zgrupowań.

Jeśli zachodzi potrzeba uzupełnienia braków (np. po przemarznięciu części łozy), w pierwszej kolejności wykorzystuje się mocne, ale nieco później wybite primocanes, którym pozwala się rosnąć w kierunku wolnych odcinków drutów.

Przekładanie pędów z pozycji „wzrostowej” na „owocującą”

W systemach, w których primocanes rosną początkowo po jednej stronie rusztowania, a po zbiorach są przekładane na przeciwległą (w miejsce usuniętych floricanes), kluczowy jest moment i technika tego manewru.

Najczęściej przekładanie wykonuje się:

• po całkowitym usunięciu starych pędów z rusztowania, aby uniknąć plątania,
• gdy pędy jednoroczne są już zdrewniałe na znacznej długości, ale wciąż dostatecznie elastyczne,
• w warunkach dodatniej temperatury (roślina mniej podatna na pęknięcia kory i łyka).

Pędy odwiązuje się lub zdejmuje z ich „wzrostowej” strony, prowadząc łagodnym łukiem na stronę „owocującą”. Przy długich pędach lepiej wykonać tę operację w dwóch etapach: najpierw wstępne przerzucenie i przytrzymanie kilkoma klipsami, a dopiero następnego dnia dokładne rozmieszczenie ich na wszystkich poziomach drutów.

Budowanie równomiernej strefy krótkopędów

To, gdzie pojawią się krótkopędy, w dużej mierze zależy od jakości pędu głównego i sposobu jego skracania. Najładniej owocują łozy o średnicy równomiernej na całej długości, bez cienkich, wydłużonych fragmentów u wierzchołka.

Żeby uzyskać taki efekt, stosuje się kilka prostych praktyk:

• nie pozostawia się zbyt długich fragmentów „pustej” łozy przy podstawie – pierwszy silny pąk owocujący powinien znajdować się możliwie blisko miejsca wyrastania pędu,
• gdy wierzchołek pędu jest bardzo cienki i „pędzi” ku górze, śmiało skraca się go do miejsca, gdzie średnica jest wyrównana z resztą pędu,
• przy cięciu zimowym boczne krótkopędy skraca się do 2–5 pąków, zależnie od siły odmiany i planowanego obciążenia.

W dobrze prowadzonej plantacji ściana owocowania wygląda jak równy pas krótkich „grzebieni” na każdym z pędów głównych, zamiast gęstego „puchu” w jednym miejscu i pustych odcinków w innym.

Zarządzanie wzrostem wegetatywnym a termin dojrzewania

Regulacja siły wzrostu przez cięcie i obciążenie plonem

W tunelu jeżyna ma tendencję do przedłużania wzrostu wegetatywnego kosztem dojrzewania. Zbyt intensywne nawożenie azotem i brak kontroli nad długością pędów przesuwają główny szczyt zbiorów i utrudniają zakończenie sezonu.

Cięcie i prowadzenie na drutach wykorzystuje się tu jako narzędzie „wyhamowania” krzewu:

• przy zbyt silnym wzroście ogranicza się liczbę primocanes pozostawianych na kolejny rok, aby nie zużywały nadmiernie asymilatów,
• w drugiej połowie sezonu unika się głębokiego skracania wierzchołków, które mogłoby pobudzić silne, późne przyrosty,
• w razie potrzeby pozostawia się nieco większe obciążenie plonem na najsilniejszych pędach, co naturalnie ogranicza tendencję do dalszego „bujania”.

W praktyce, gdy w środku tunelu widać wyraźnie ciemniejszą, gęstszą masę liści niż przy bramach, sygnałem do interwencji jest wcześniejsze przerzedzenie pędów i ograniczenie azotu, połączone z bardziej zdecydowanym cięciem letnim.

Wpływ doświetlenia pąków na wczesność plonowania

Pąki kwiatowe najlepiej zawiązują się i rozwijają tam, gdzie dociera do nich dużo rozproszonego światła. Zbyt głęboko osadzone w cieniu później ruszają, dają słabsze grona i przesuwają w czasie ostatnie zbiory.

Takie ułożenie pędów na drutach, aby każdy fragment łozy „widział niebo”, skutkuje:

• bardziej skondensowanym okresem dojrzewania, co ułatwia organizację zbiorów i sprzedaży,
• lepszym wybarwieniem owoców i wyższym ekstraktem,
• mniejszą liczbą bardzo późnych, pojedynczych gron, które trudno zebrać ekonomicznie.

Przy wprowadzaniu rusztowania V lub T często już w pierwszym sezonie widać wyraźne przyspieszenie i wyrównanie dojrzewania w porównaniu z dotychczasowym prowadzeniem na płaskiej ścianie.

Organizacja pracy przy cięciu i prowadzeniu na dużych plantacjach

Planowanie zabiegów w kalendarzu sezonu

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jak prowadzić jeżynę bezkolcową na drutach w tunelu foliowym?

Jeżynę bezkolcową w tunelu najczęściej prowadzi się na kilku poziomych drutach rozpiętych na słupkach rusztowania. Pędy jednoroczne i dwuletnie można rozdzielić (np. w systemie dwustronnym lub w kształcie litery T), aby uniknąć splątania i ułatwić zbiór.

Pędy stopniowo przywiązuje się lub owija wokół drutów tak, by tworzyły równomierną „ścianę owoconośną”. Ważne jest, aby zachować prześwity dla światła i powietrza – zbyt gęsto ułożone pędy zwiększają ryzyko chorób i utrudniają dostęp do owoców.

Kiedy i jak ciąć jeżynę bezkolcową uprawianą pod folią?

Pod folią cięcie wykonuje się zwykle intensywniej niż w gruncie odkrytym, ponieważ pędy rosną dłużej i bujniej. Główne cięcie przeprowadza się po zakończeniu owocowania, usuwając wycięte do samej ziemi pędy dwuletnie, które już owocowały.

W ciągu sezonu warto wykonywać cięcie porządkowe: skracanie zbyt długich, słabo doświetlonych pędów, usuwanie zagęszczających odrostów oraz regulowanie liczby pędów owoconośnych na krzewie. Docelowo lepiej zostawić mniej, ale mocnych i dobrze zdrewniałych pędów niż gąszcz cienkich gałązek.

Jaki rozstaw rzędów i krzewów jeżyny bezkolcowej w tunelu jest najlepszy?

W tunelu dla większości odmian jeżyny bezkolcowej zaleca się rozstaw rzędów 2,0–2,5 m, przy czym w węższych tunelach lepiej pozostać bliżej 2 m. Pozwala to na przejazd wózkiem czy taczką oraz wygodne prowadzenie i cięcie pędów.

Rozstaw roślin w rzędzie wynosi zwykle 1,5–2,5 m i zależy od siły wzrostu odmiany oraz planowanego systemu cięcia. Silnie rosnące odmiany sadzi się rzadziej, by ograniczyć przeplatanie się pędów sąsiednich krzewów i ułatwić zakładanie mocowań (klipsy, taśmy, sznurki).

Jakie odmiany jeżyny bezkolcowej najlepiej nadają się pod folię?

Pod folią najlepiej sprawdzają się odmiany bezkolcowe o długich (3–5 m), ale elastycznych pędach, które łatwo przywiązywać i owijać na drutach. Ważne są również: równomierne rozmieszczenie pąków na całej długości pędu, dobra zdrowotność oraz stosunkowo wczesne i wyrównane dojrzewanie.

Silnie rosnące odmiany wymagają mocniejszego cięcia i często lepiej funkcjonują w systemach rusztowań umożliwiających rozdzielenie pędów (np. dwustronne lub w kształcie litery T). Odmiany o szybszym drewnieniu pędów lepiej znoszą obciążenie owocem przy prowadzeniu pionowym.

Jakie rusztowanie pod folią wybrać do jeżyny bezkolcowej?

Najczęściej stosuje się trzy typy rusztowań: pojedyncze (ściana pionowa), podwójne (dwustronne) oraz w kształcie litery T. Wybór zależy od wysokości tunelu, siły wzrostu odmiany i przyjętej technologii cięcia.

Rusztowanie pojedyncze jest prostsze i tańsze, sprawdza się w węższych tunelach. System podwójny i w kształcie T ułatwiają rozdzielenie pędów jednorocznych i dwuletnich oraz prowadzenie krzewów „na kurtynę”, co poprawia przewiewność i ułatwia zbiór przy silnie rosnących odmianach.

Dlaczego trzeba mocniej ciąć jeżynę pod folią niż w gruncie odkrytym?

W tunelu pędy startują wcześniej i dłużej wegetują, a podwyższona temperatura, nawadnianie i fertygacja silnie stymulują wzrost. Bez systematycznego cięcia rośliny szybko zamieniają się w „dżunglę”, z której nie da się efektywnie zbierać owoców, a wysoka wilgotność sprzyja chorobom grzybowym.

Mocniejsze cięcie pomaga utrzymać równowagę między masą nadziemną a systemem korzeniowym, poprawia doświetlenie całej ściany owoconośnej i przewiewność. Dzięki temu owoce są lepszej jakości, a plantacja dłużej utrzymuje wysoki poziom plonowania.

Jak przygotować glebę i nawadnianie pod jeżynę bezkolcową w tunelu?

Przed założeniem plantacji glebę należy głęboko spulchnić, wzbogacić w materię organiczną (kompost, dobrze przefermentowany obornik) i wykonać analizę chemiczną. Należy unikać zbyt wysokich dawek azotu na starcie, bo powodują nadmierne „pompowanie” masy liści kosztem jakości pędów.

System nawadniania kropelkowego najlepiej poprowadzić w odległości około 20–30 cm od pnia rośliny. Ogranicza to nadmierne tworzenie płytkich korzeni i odrostów bezpośrednio przy pniu, co ułatwia późniejsze cięcie i utrzymanie porządku w rzędach.

Najbardziej praktyczne wnioski

• Uprawa jeżyny bezkolcowej pod folią przyspiesza dojrzewanie owoców, poprawia ich jakość i powtarzalność plonowania dzięki wyższej temperaturze i ochronie przed deszczem.
• Prawidłowe cięcie i prowadzenie pędów na drutach w tunelu jest kluczowym narzędziem zarządzania plonem i zdrowotnością, a nie tylko kwestią estetyki.
• W warunkach tunelowych konieczne jest ostrzejsze cięcie i ograniczenie liczby pędów owoconośnych, aby uniknąć nadmiernego zagęszczenia, problemów z chorobami i spadku jakości owoców.
• Prowadzenie pędów na rusztowaniu umożliwia lepsze nasłonecznienie, przewiewność i wygodę zbioru, co ogranicza rozwój szarej pleśni i antraknozy oraz skraca czas pracy.
• Do uprawy pod folią najlepiej nadają się odmiany o długich, elastycznych, dobrze drewniejących pędach, równomiernym rozmieszczeniu pąków oraz wysokiej zdrowotności.
• Dobór rozstawy rzędów i roślin musi uwzględniać system cięcia i typ rusztowania; zbyt gęste nasadzenia utrudniają prowadzenie pędów, mocowanie do drutów i sprzyjają chorobom.
• Ustawienie rzędów w osi północ–południe w tunelu poprawia równomierne oświetlenie ściany owoconośnej i wyrównuje dojrzewanie owoców na całej długości pędów.